του Δημήτρη Λάμπρου
Τα τελευταία χρόνια, και με ολοένα αυξανόμενη ένταση, η αισθητική προσέγγιση -όπως εκφράζεται μέσα από την κατασκευή και τον στολισμό των επιταφίων- μοιάζει να μετατοπίζεται από την πυρήνα της εκκλησιαστικής παράδοσης προς μια λογική σκηνογραφία ή ακόμη και σύγχρονη art /εγκατάσταση. Η παραδοσιακή λιτότητα της ξυλόγλυπτης κατασκευής, στολισμένης με άνθη που υποδηλώνουν σεμνότητα και ευλάβεια, παραχωρεί τη θέση της σε εντυπωσιακές συνθέσεις όπου κυριαρχεί η τεχνική δεξιοτεχνία και η οπτική υπερβολή. Σε αυτή τη μετάβαση, η ιερή απλότητα και η κατάνυξη συχνά υποχωρούν ενώ ο Επιτάφιος κινδυνεύει να εκλαμβάνεται περισσότερο ως ένα «αντικείμενο» προς θέαση, απογυμνωμένο από το βαθύτερο πνευματικό του νόημα. Αξίζει, ωστόσο, να υπογραμμιστεί ότι οι γυναίκες -κυρίως εκείνες που με κόπο και φροντίδα αναλαμβάνουν τον στολισμό- δεν φέρουν την ευθύνη αυτής της μετατόπισης, αντίθετα, η συμβολή τους παραμένει άξια σεβασμού και ενταγμένη σε μια μακρά βιωματική παράδοση ανιδιοτελούς προσφοράς. Η ευθύνη βαραίνει πρωτίστως τους λειτουργούς και ευρύτερα την εκκλησιαστική ιεραρχία, στον βαθμό που καθοδηγεί ή ανέχεται την υπερβολική θεματικότητα και τον εκτροχιασμό προς τον εντυπωσιασμό. Ετσι, ο χώρος του θρήνου και της περισυλλογής μετατρέπεται σταδιακά σε σκηνή επίδειξης, όπου το βίωμα της παράδοσης υποχωρεί μπροστά στον σύγχρονο «likeσμό» των social media και την επίδειξη προβολής. Ας δούμε με μια κριτική ματιά τους Επιτάφιους στη Λιβαδειά το 2026:
Μητρόπολη
Ο επιτάφιος της Μητρόπολης κινείται στα όρια μεταξύ εκκλησιαστικής παράδοσης και αισθητικής φιλοδοξίας. Το βελούδο, τα χρυσά κρόσσια και τα επιμελώς δομημένα ανθοστέφανα φανερώνουν φροντίδα και αγάπη, αλλά και μια λογική που θέλει τον επιτάφιο να «επιδιώκει» τη φωτογραφία. Η Μητρόπολη -θα έπρεπε να- δίνει τον τόνο σε όλη την πόλη. Ποιον τόνο επέλεξε να δώσει φέτος;
Αγιος Ρηγίνος
Εντυπωσιακή κατασκευή, αναμφίβολα. Ο τρούλος, σχεδόν γλυπτός, ανεβαίνει ψηλά, με μια δεξιοτεχνία που δύσκολα περνάει απαρατήρητη. Η μωβ λεπτομέρειες στη βάση προσθέτουν μια νότα επισημότητας που παραπέμπει όμως μάλλον σε installation παρά σε χώρο θρήνου. Ενας Επιτάφιος για περισυλλογή ή για φωτογράφηση;
Αγιος Γεώργιος
Εδώ κάτι διαφορετικό συμβαίνει. Οι ηλίανθοι ανάμεσα στα λευκά χρυσάνθεμα φέρνουν μια ζεστασιά που δύσκολα επιτυγχάνεται με σχεδιασμό. Εμφανής η κοινοτική προσφορά, ατελής και ζωντανή. Μήπως είναι τελικά αυτή είναι η πιο πιστή έκφραση της παράδοσης;
Αγιος Νικόλαος
Ο φωτισμός LED σε μπλε και ροζ αποχρώσεις είναι η πιο τολμηρή επιλογή που συναντάμε φέτος στη Λιβαδειά. Η τεχνική άρτια, η σύνθεση εντυπωσιακή, ο σταυρός από σκούρα άνθη δεσπόζει με αξιώσεις. Μόνο που το φως, εκεί που έπρεπε να υπονοεί το θείο, εδώ μοιάζει να διαφημίζει. Πότε ο φωτισμός υπηρετεί την κατάνυξη και πότε την υπονομεύει;
Αγία Παρασκευή
Ενας σταυρός από πολύχρωμα άνθη ένας επιτάφιος χωρίς κοσμικές φιλοδοξίες. Η Αγία Παρασκευή δεν διεκδικεί τίποτα κι αυτό, με τον τρόπο του, μιλάει. Η απλότητα εδώ δεν είναι αδυναμία σχεδιασμού. Ή μήπως, σε μια εποχή που όλοι ανταγωνίζονται για λίγη προσοχή, η λιτότητα είναι η πιο συνειδητή επιλογή;
Αγιος Παντελεήμονας
Το κόκκινο με το λευκό δίνει την πιο δυναμική χρωματική αντίθεση ανάμεσα στους Επιταφίους. Η σύνθεση έχει χαρακτήρα και ταυτότητα. Καλή δουλειά που υπενθυμίζει ότι πίσω από κάθε εντυπωσιακό αποτέλεσμα υπάρχουν χέρια που κόπιασαν. Αυτό, μόνο αυτό, δεν πρέπει να ξεχνάμε.
Ευαγγελίστρια
Ολα λευκά. Ανθη απλά, τίποτε άλλο. Και μέσα στην αψίδα, με πράσινα άνθη, η φράση που λέει τα πάντα: «Η ΖΩΗ ΕΝ ΤΑΦΩ». Κανένας άλλος επιτάφιος φέτος δεν έβαλε τον λόγο μέσα στο λουλούδι. Η Ευαγγελίστρια θύμισε ότι ο επιτάφιος δεν είναι μόνο κατασκευή. Είναι κείμενο. Είναι ομολογία.
Πιο κοντά στη δική μου οπτική ο Επιτάφιος του Κοιμητηριακού ναού του Αγίου Λαζάρου, παρότι δεν αποτελεί ενορία.
Ναός Αγίου Λαζάρου
Πιο κοντά στη δική μου οπτική ο Επιτάφιος του Κοιμητηριακού ναού του Αγίου Λαζάρου, παρότι δεν αποτελεί ενορία. Απλός, με τριαντάφυλλα σε αποχρώσεις σομόν, κόκκινα πορτοκαλί και χρυσάνθεμα. Σχετικά πρωτότυπος στολισμός.
Στην κεντρική φωτό είναι ο Επιτάφιος της Παναγίας της Ρόμβης. Αντιλαμβάνεστε γιατί…
